اتصال لوله برق به جعبه تقسیم

اتصال لوله برق به جعبه تقسیم یکی از اساسی ترین و مهم ترین مراحل در اجرای تأسیسات الکتریکی هر ساختمان، سوله، یا محیط صنعتی است. این فرایند نه تنها وظیفه هدایت و حفاظت از سیم ها و کابل های برق را بر عهده دارد، بلکه مستقیماً بر ایمنی، دوام، و قابلیت دسترسی به شبکه تأثیر می گذارد. یک اتصال نامطمئن می تواند منجر به اتصالی کوتاه، آسیب دیدن عایق کابل و حتی آتش سوزی شود. بنابراین، آشنایی با اصول صحیح و استفاده از قطعات استاندارد، برای هر برق کار و فردی که به دنبال یک سیستم برقی پایدار است، ضروری است.

در این مقاله از پارس پایاپایپ (تولید کننده لوله برق پی وی سی و سینی کابل گالوانیزه) ما به صورت کاملاً هدفمند، مراحل، قطعات و استانداردهای لازم برای برقراری یک اتصال مکانیکی و الکتریکی مستحکم بین لوله برق و جعبه تقسیم را مورد بررسی عمیق قرار می دهیم.

بخش یک: شناخت اجزای کلیدی در سیستم لوله کشی

برای برقراری اتصال درست، ابتدا باید دو جزء اصلی این فرایند را به دقت شناخت و تفاوت های انواع آن ها را درک کرد.

جعبه تقسیم (Junction Box)

جعبه تقسیم یا جانکشن باکس محفظه ای است که برای نگهداری، حفاظت و مدیریت اتصالات انشعابی سیم ها و کابل های برق مورد استفاده قرار می گیرد. استفاده از جعبه تقسیم الزامی است، زیرا اتصال سیم ها خارج از این محفظه ها ممنوع بوده و خطرناک است.

لوله برق (Conduit)

لوله برق محفظه ای است که سیم ها و کابل ها را از آسیب های مکانیکی، رطوبت و مواد شیمیایی محافظت کرده و مسیر مطمئنی برای عبور آن ها فراهم می کند.

بخش دو: ابزارها و اتصالات مورد نیاز

اتصال لوله به جعبه تقسیم تنها با لوله و جعبه انجام نمی شود؛ بلکه نیازمند اتصالات مکانیکی خاصی است که پایداری، ایمنی و اتصال زمین (در مورد لوله های فلزی) را تضمین کنند.

1 – بوشن اتصال

بوشن اتصال (که اغلب به دلیل پرکاربرد بودن نوع برنجی آن، به نام براس بوشن شناخته می شود) قطعه ای رزوه شده است که برای برقراری اتصال مکانیکی محکم بین لوله های برق و جعبه های تقسیم به کار می رود. این قطعات نه تنها لوله را در جای خود ثابت نگه می دارند، بلکه در سیستم های فلزی، پیوستگی الکتریکی برای اتصال به زمین را نیز فراهم می کنند.

براس بوشن از دو سر رزوه شده تشکیل شده است. یک سر آن به داخل جعبه تقسیم رفته و از بیرون توسط مهره قفلی محکم می شود تا لوله به بدنه جعبه تثبیت شود. سر دیگر آن که بیرون جعبه قرار می گیرد، به لوله برق متصل می شود. این اتصال، لوله را به بدنه جعبه تقسیم محکم می کند.

2 – مهره قفلی و هدبوشینگ 

مهره قفلی یک مهره شش ضلعی یا گرد دندانه دار است که از داخل جعبه تقسیم، اتصال لوله یا براس بوشن را به بدنه جعبه محکم می کند. دندانه های مهره قفلی، اتصال را در برابر لرزش و شل شدن مقاوم می سازند.

هدبوشینگ یا بوش محافظ در انتهای لوله، در محل ورود سیم ها به داخل جعبه تقسیم، نصب می شود. نقش هدبوشینگ حفاظت از عایق سیم ها در برابر لبه های تیز و برنده لوله است. پس از برش و رزوه کردن لوله برق های فلزی، لبه های داخلی می توانند بسیار تیز باشند و هنگام کشیدن سیم، عایق آن را خراش دهند. هدبوشینگ این خطر را به کلی از بین می برد.

3 – گلند و کانکتور برای حل لوله های فلکسیبل

گلند فلکسیبل یا کانکتور فلکسیبل قطعه ای تخصصی است که برای اتصال لوله های خرطومی (فلکسیبل) به جعبه تقسیم استفاده می شود.

گلند یک سر رزوه شده دارد که به جعبه تقسیم متصل و با یک مهره قفلی محکم می شود. سر دیگر آن دارای یک مکانیسم گیره ای (اغلب پیچی) است که لوله فلکسیبل به صورت فشاری یا پیچی داخل آن قرار گرفته و محکم می شود. این اتصال، علاوه بر تثبیت لوله، در مدل های استاندارد، خاصیت آب بندی (واترپروف) را نیز فراهم می کند تا از نفوذ گرد و غبار و رطوبت به داخل جعبه تقسیم جلوگیری شود.

بخش سه: مراحل اجرایی اتصال بر اساس نوع لوله

نحوه اتصال لوله بسته به جنس آن (فلزی یا پلاستیکی) کاملاً متفاوت است و نیازمند رعایت نکات فنی خاصی است.

اتصال لوله های فولادی (کاندوئیت)

لوله های فولادی به دلیل استحکام، نیازمند دقت بالا در آماده سازی هستند.

مرحله 1: برش و تمیزکاری لوله لوله را دقیقاً به طول مورد نیاز برش دهید. برای این کار از لوله بُر استفاده کنید تا برش صاف و عمود باشد. پس از برش، لبه های داخلی و خارجی لوله را با ابزار مناسب (مانند تیغه چاقوی جیبی یا سوهان) پلیسه گیری کنید. این مرحله برای حذف لبه های تیز که به سیم آسیب می زنند، اجباری است.

مرحله 2: رزوه کردن (دنده زنی) انتهای لوله را با استفاده از ابزار حدیده به دقت رزوه کنید. رزوه باید تمیز، کامل و به اندازه ای باشد که بتواند براس بوشن یا بوشن فولادی را به طور کامل در خود جای دهد. طول رزوه باید با عمق اتصال در جعبه یا براس بوشن تناسب داشته باشد.

مرحله 3 نصب اتصالات مکانیکی:

• نصب براس بوشن و مهره قفلی: براس بوشن را روی رزوه انتهایی لوله بچرخانید. سپس لوله را از طریق سوراخ جعبه تقسیم عبور دهید.
• تثبیت به جعبه: مهره قفلی را از داخل جعبه تقسیم روی براس بوشن محکم کنید. این کار لوله را به طور ثابت به جعبه متصل می کند.
• نصب هدبوشینگ: در نهایت، هدبوشینگ را روی لبه داخلی لوله در داخل جعبه نصب کنید تا سیم ها از آسیب حفظ شوند.

نکته فنی مهم: در جعبه های فلزی، اتصال مکانیکی از طریق براس بوشن و مهره قفلی، وظیفه اتصال لوله به زمین (ارت) را نیز بر عهده دارد و باید از محکم بودن کامل آن اطمینان حاصل شود.

اتصال لوله برق های PVC و UPVC

لوله های پلاستیکی که عمدتاً برای نصب توکار استفاده می شوند، روش اتصال متفاوتی دارند.

مرحله 1: برش و آماده سازی لوله PVC را با اره یا کاتر مخصوص برش دهید. نیازی به رزوه کردن نیست، اما سطح برش باید تمیز و عاری از پلیسه باشد.

مرحله 2: اتصال به جعبه با بوشن لوله را به اندازه مناسب وارد سوراخ ورودی جعبه تقسیم پلاستیکی کنید. در بسیاری از جعبه های PVC توکار، لوله به صورت فشاری یا با استفاده از یک بوشن ساده یا بوشن چسبی به جعبه متصل می شود.

مرحله 3: تثبیت و چسباندن (در صورت لزوم) اگر اتصال فشاری کافی نبود یا در محیط هایی که نیاز به آب بندی بیشتری است، از چسب مخصوص لوله PVC استفاده کنید. چسب را به سر لوله و قسمت داخلی بوشن یا محل اتصال جعبه زده، دو قطعه را به هم فشار دهید و برای چند ثانیه نگه دارید تا اتصال محکم شود.

اتصال لوله برق های فلکسیبل (خرطومی)

مرحله 1: برش لوله خرطومی لوله خرطومی را به دقت برش دهید. به دلیل ساختار مارپیچ، برش باید صاف باشد تا به آسانی داخل گلند قرار گیرد.

مرحله 2 نصب گلند فلکسیبل:

• نصب گلند روی جعبه: ابتدا قسمت رزوه دار گلند را از بیرون وارد سوراخ جعبه تقسیم کرده و با مهره قفلی از داخل محکم کنید.
• اتصال لوله: لوله خرطومی را داخل قسمت گیره ای گلند فشار دهید یا بپیچانید (بسته به نوع گلند). اگر گلند دارای پیچ تنظیم است، آن را محکم کنید تا لوله به طور کامل قفل شود و از جدا شدن آن جلوگیری شود. این اتصال باید بسیار محکم باشد تا در اثر لرزش از جای خود خارج نشود.

بخش چهار: استانداردها و الزامات فنی در مسیر لوله کشی

یک اتصال صحیح، تنها محدود به نقطه ورود لوله به جعبه نیست، بلکه به رعایت استانداردها در کل مسیر لوله کشی بستگی دارد. نادیده گرفتن این نکات می تواند ایمنی سیستم را به طور جدی به خطر اندازد.

محدودیت تعداد خم ها در لوله کشی برق (قانون ۴ خم)

طبق استانداردها و مقررات ملی ساختمان، تعداد خم های ۹۰ درجه در فاصله بین دو نقطه دسترسی (مانند دو جعبه تقسیم، یا یک جعبه تقسیم و یک قوطی کلید/پریز) نباید از ۴ عدد بیشتر شود.

هر خم یک اصطکاک مضاعف در مسیر ایجاد می کند. اگر تعداد خم ها بیش از حد باشد، کشیدن سیم یا کابل درون لوله بسیار سخت یا غیرممکن می شود و احتمال آسیب دیدن عایق سیم (به دلیل اصطکاک زیاد) به شدت افزایش می یابد. اگر به بیش از ۴ خم نیاز دارید، باید در میانه راه از یک جعبه تقسیم یا جعبه انشعاب استفاده کنید تا یک نقطه دسترسی جدید ایجاد شود.

شعاع خم لوله ها

خم کردن لوله ها (به خصوص لوله های فولادی) باید با استفاده از ابزار مخصوص خم کن لوله و با رعایت شعاع استاندارد انجام شود. شعاع انحنای لوله باید حداقل ۶ تا ۱۰ برابر قطر خارجی لوله باشد. خم با شعاع کوچک تر، احتمال تغییر شکل مقطع لوله را افزایش می دهد (بیضی شدن مقطع) که خود مانع عبور سیم شده و باعث آسیب رساندن به عایق می شود.

محل قرارگیری جعبه تقسیم و لوله ها

• تراز بودن: جعبه تقسیم باید کاملاً تراز نصب شود تا سیم کشی داخل آن به درستی مدیریت شود.
• پوشش لوله های توکار: لوله هایی که به صورت توکار نصب می شوند، باید حداقل ۱۵ میلی متر زیر سطح نهایی دیوار یا سقف با گچ یا بتن پوشیده شوند تا در برابر صدمات احتمالی محافظت گردند.
• فاصله از لوله های دیگر: جعبه تقسیم و لوله های برق باید حداقل ۱۰۰ سانتی متر با لوله های گاز و آب فاصله داشته باشند تا در صورت نشتی یا حادثه، خطر اتصالی برق و انفجار کاهش یابد.
• مسیر لوله کشی: لوله کشی توکار باید فقط به صورت افقی و عمودی انجام شود. کشیدن لوله به صورت مورب یا قطر اریب، مطابق مقررات مجاز نیست.

جمع بندی

تأمین یک اتصال مطلوب بین لوله برق و جعبه تقسیم، مستلزم ترکیبی از دانش نظری، انتخاب صحیح قطعات و دقت در اجرای مراحل است. در نهایت، کیفیت اتصال در این نقطه، ایمنی بلندمدت و پایداری شبکه توزیع برق را تضمین می کند.

با رعایت اصول ذکر شده و به کارگیری ابزارهای تخصصی، می توانید اطمینان حاصل کنید که زیرساخت برقی ایجاد شده، نه تنها عملکرد مناسبی دارد، بلکه از نظر ایمنی نیز کاملاً مطابق با بالاترین استانداردها اجرا شده است.